Οι λαμπάδες: Η παρουσία του φωτός κατέχει ιδιαίτερη θέση στη λειτουργική και πνευματική ζωή της Εκκλησίας. Στην Αγία Γραφή, το φως συνδέεται κατεξοχήν με την παρουσία και την αποκάλυψη του Θεού, ενώ στην Καινή Διαθήκη ο ίδιος ο Χριστός παρουσιάζεται ως «τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν, ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον» (Ιω. 1, 9).
Υπό αυτή την έννοια, οι λαμπάδες που συνοδεύουν την τέλεση του Μυστηρίου του
Γάμου δεν αποτελούν απλώς τελετουργικά ή διακοσμητικά στοιχεία, αλλά εκφράζουν συμβολικά την παρουσία του Χριστού, ο οποίος καλείται να φωτίζει και να καθοδηγεί την κοινή πορεία των νεονύμφων.Το αναμμένο κερί αποτελεί σύμβολο πίστεως, προσευχής και πνευματικής εγρηγόρσεως. Το φως των λαμπάδων υπενθυμίζει στους νεόνυμφους ότι η νέα τους ζωή δεν καλείται να θεμελιωθεί αποκλειστικά στις ανθρώπινες δυνάμεις, αλλά στη χάρη του Θεού. Όπως το φως διαλύει το σκοτάδι και καθιστά ορατή την πορεία του ανθρώπου, έτσι και η παρουσία του Χριστού καλείται να φωτίζει τις αποφάσεις, τις δυσκολίες και τις χαρές της συζυγικής ζωής.
Οι λαμπάδες συνδέονται, επομένως, με την κοινή πορεία των συζύγων προς τον Χριστό. Δεν πρόκειται απλώς για μια ευχή επίγειας ευτυχίας, αλλά για πρόσκληση σε μια ζωή εν Χριστώ, μέσα στην οποία η αγάπη των δύο προσώπων μεταμορφώνεται και αγιάζεται. Η συζυγική ένωση καλείται να γίνει χώρος παρουσίας της θείας χάριτος και μαρτυρία της αγάπης του Θεού μέσα στον κόσμο.
Η ένωση των χεριών: Ιδιαίτερη συμβολική και λειτουργική σημασία έχει η ένωση των δεξιών χεριών των νεονύμφων. Η χειροδεσία αυτή εκφράζει ορατά την ενότητα που δημιουργείται με το Μυστήριο και παραπέμπει στον βιβλικό λόγο: «ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν» (Γεν. 2, 24· πρβλ. Ματθ. 19, 5). Η έκφραση αυτή δεν δηλώνει απλώς μια εξωτερική ή σωματική συνάφεια, αλλά τη δημιουργία μιας βαθιάς κοινωνίας ζωής και αγάπης.
Ο άνδρας και η γυναίκα, χωρίς να παύουν να αποτελούν δύο διακριτά και ελεύθερα πρόσωπα, καλούνται να συγκροτήσουν μια αδιάσπαστη ενότητα. Η ενότητα αυτή δεν συνεπάγεται την απορρόφηση ή την υποταγή του ενός από τον άλλον, αλλά την ελεύθερη και αμοιβαία προσφορά των δύο προσώπων. Η ένωση των χεριών συμβολίζει, επομένως, την κοινή πορεία, τη συνεργασία και την αλληλοϋποστήριξη που καλούνται να χαρακτηρίζουν τον έγγαμο βίο. Μέσα στη θεολογία της Εκκλησίας, ο γάμος δεν νοείται ως μια απλή συμφωνία συμβιώσεως, αλλά ως σχέση κοινωνίας και αγάπης, η οποία ευλογείται και αγιάζεται από τον Θεό. Οι σύζυγοι καλούνται να βαδίζουν μαζί, να μοιράζονται τις χαρές και τις δοκιμασίες και να οικοδομούν την ενότητά τους μέσα από την αμοιβαία εμπιστοσύνη, τη συγχώρηση και τη θυσιαστική αγάπη.
Η θέση των νεονύμφων κατά την ακολουθία αποτελεί μέρος της λειτουργικής τάξεως και της παραδόσεως. Ωστόσο, ερμηνείες που συνδέουν τη θέση της γυναίκας αποκλειστικά με τη δημιουργία της Εύας από την πλευρά του Αδάμ ανήκουν κυρίως στο πεδίο της συμβολικής ή λαϊκής ερμηνείας και δεν θα πρέπει να παρουσιάζονται ως δεσμευτική θεολογική διδασκαλία της Εκκλησίας.
«Ησαΐα χόρευε»: ο χορός της χαράς και της θείας ευλογίας: Ιδιαίτερη θέση στην ακολουθία του Μυστηρίου του Γάμου κατέχει η κυκλική πορεία των νεονύμφων γύρω από το τραπέζι, κατά τη διάρκεια της οποίας ψάλλονται τρία τροπάρια. Το πρώτο από αυτά αρχίζει με τους γνωστούς στίχους: «Ησαΐα χόρευε, η Παρθένος έσχεν εν γαστρί και έτεκεν Υιόν τον Εμμανουήλ, Θεόν τε και άνθρωπον· Ανατολή όνομα αυτώ, ον μεγαλύνοντες την Παρθένον μακαρίζομεν».
Ο ύμνος αποτελεί χαρμόσυνη αναφορά στην εκπλήρωση της προφητείας του Ησαΐα: «Ἰδοὺ ἡ Παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει καὶ τέξεται υἱόν, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ» (Ησ. 7, 14). Η Εκκλησία καλεί τον Προφήτη να «χορεύσει», δηλαδή να χαρεί, επειδή εκείνο που προανήγγειλε προφητικά εκπληρώθηκε με την ενανθρώπηση του Υιού και Λόγου του Θεού.
Το όνομα «Εμμανουήλ» σημαίνει «μεθ’ ἡμῶν ὁ Θεός» και συνοψίζει το μέγα μυστήριο της θείας ενανθρωπήσεως. Ο Χριστός, αληθινός Θεός και αληθινός άνθρωπος, προσλαμβάνει την ανθρώπινη φύση και εισέρχεται στην ανθρώπινη ιστορία, ώστε να ανακαινίσει και να σώσει τον άνθρωπο. Η αναφορά αυτή κατά το Μυστήριο του Γάμου έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι υπενθυμίζει ότι κάθε ανθρώπινη αγάπη βρίσκει το πληρέστερο νόημά της όταν μετέχει στην αγάπη του Θεού.
Η μνεία της Υπεραγίας Θεοτόκου προσδίδει στο τροπάριο βαθύ χριστολογικό και θεομητορικό περιεχόμενο. Η Παναγία τιμάται ως η Μητέρα του Ενανθρωπήσαντος Λόγου, εκείνη μέσω της οποίας πραγματοποιήθηκε το μυστήριο της θείας συγκαταβάσεως. Η αναφορά της στο Μυστήριο του Γάμου δεν έχει ως σκοπό να θέσει ένα απρόσιτο πρότυπο στους συζύγους, αλλά να προβάλλει την υπακοή στο θέλημα του Θεού, την ταπείνωση και τη δεκτικότητα στη θεία χάρη ως θεμελιώδεις προϋποθέσεις κάθε γνήσιας πνευματικής ζωής. Για τους νεονύμφους, ο ύμνος αποτελεί πρόσκληση να οικοδομήσουν την κοινή τους ζωή με εμπιστοσύνη στην πρόνοια του Θεού. Η Παναγία, με το ελεύθερο «γένοιτό μοι», ανταποκρίνεται στο θείο θέλημα και γίνεται το πρόσωπο εκείνο μέσω του οποίου πραγματοποιείται η ενανθρώπηση του Χριστού. Κατ’ αναλογίαν, οι σύζυγοι καλούνται να ανταποκρίνονται καθημερινά στη θεία κλήση με ελευθερία, εμπιστοσύνη και διάθεση αυτοπροσφοράς.
Η κυκλική πορεία των νεονύμφων, γνωστή στη λαϊκή ευσέβεια ως «χορός του Ησαΐα», εκφράζει τη χαρά της Εκκλησίας για τη σύναψη της νέας αυτής οικογένειας. Η κυκλική κίνηση έχει βαθύ λειτουργικό χαρακτήρα και συναντάται και σε άλλα Μυστήρια και ιερές ακολουθίες, όπως στο Βάπτισμα και στη Χειροτονία. Δεν πρόκειται για κοσμικό χορό, αλλά για τελετουργική πορεία χαράς και δοξολογίας, η οποία δηλώνει τη συμμετοχή των νεονύμφων στη ζωή της Εκκλησίας και την είσοδό τους σε μια νέα κοινή πορεία.
Η πορεία αυτή τελείται γύρω από το τραπέζι, επάνω στο οποίο βρίσκεται το ιερό Ευαγγέλιο, υποδηλώνοντας συμβολικά ότι το κοινό κέντρο και ο προσανατολισμός της ζωής των συζύγων οφείλει να είναι ο Χριστός και ο ευαγγελικός λόγος.
Η νέα οικογένεια καλείται να οργανώσει την ύπαρξή της όχι με γνώμονα την αυτάρκεια ή το ατομικό συμφέρον, αλλά σύμφωνα με το ήθος της αγάπης, της ελευθερίας και της θυσίας που αποκαλύπτεται στο Ευαγγέλιο. Τα τροπάρια που ψάλλονται κατά την κυκλική αυτή πορεία προσδίδουν στην τελετουργική πράξη ευρύτερη θεολογική διάσταση.
Η αναφορά στον Ησαΐα και την Παρθένο συνδέει τον γάμο με το μυστήριο της Ενανθρωπήσεως· το «Άγιοι Μάρτυρες» υπενθυμίζει τον σταυρικό και θυσιαστικό χαρακτήρα της χριστιανικής αγάπης· ενώ το τροπάριο «Δόξα σοι, Χριστέ ο Θεός» καταλήγει στη δοξολογία του Θεού, από τον οποίο πηγάζει κάθε αγιασμός και ευλογία.
Έτσι, ο λεγόμενος «χορός του Ησαΐα» δεν πρέπει να ερμηνεύεται μόνο ως έκφραση χαράς ή ως αναφορά στην τεκνογονία. Η βαθύτερη σημασία του βρίσκεται στη σύνδεση της συζυγικής ζωής με ολόκληρο το μυστήριο της σωτηρίας. Ο γάμος εντάσσεται στη ζωή της Εκκλησίας και καλείται να αποτελέσει οδό αγιασμού, μέσα από την οποία οι δύο άνθρωποι, αγαπώντας και υπηρετώντας ο ένας τον άλλον, πορεύονται μαζί προς τη Βασιλεία του Θεού.
της Δρ. Ειρήνης Αρτέμη
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου