Από τη μαζική επιτήρηση μέχρι τη διαχείριση ευαίσθητων δεδομένων, η δραστηριότητα της αμερικανικής Palantir προκαλεί αντιδράσεις στην Ευρώπη.
Ποιος ελέγχει τα δεδομένα των πολιτών όταν κρίσιμες λειτουργίες του κράτους εξαρτώνται από τις τεχνολογικές υποδομές μιας ιδιωτικής εταιρείας;
Και τι συμβαίνει όταν η ίδια εταιρεία παρέχει συστήματα τόσο για τη διαχείριση δημόσιων υπηρεσιών όσο και για στρατιωτικές επιχειρήσεις και την επιτήρηση πληθυσμών;
Τα ερωτήματα αυτά βρίσκονται στο επίκεντρο μιας ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας εναντίον της αμερικανικής τεχνολογικής εταιρείας Palantir Technologies, η οποία έχει αναπτύξει ισχυρή παρουσία σε τομείς όπως η άμυνα, η αστυνόμευση, η μετανάστευση και η δημόσια υγεία.
Τα ερωτήματα αυτά βρίσκονται στο επίκεντρο μιας ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας εναντίον της αμερικανικής τεχνολογικής εταιρείας Palantir Technologies, η οποία έχει αναπτύξει ισχυρή παρουσία σε τομείς όπως η άμυνα, η αστυνόμευση, η μετανάστευση και η δημόσια υγεία.
Συνολικά 127 οργανώσεις από 30 χώρες, ζητούν από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να τερματίσουν τις υφιστάμενες δημόσιες συμβάσεις με την εταιρεία και να αποκλείσουν τη σύναψη νέων.
Ανάμεσα στους φορείς που συνυπογράφουν βρίσκονται οργανώσεις υπεράσπισης των ψηφιακών δικαιωμάτων, περιβαλλοντικές οργανώσεις, συνδικαλιστικές ενώσεις και φορείς προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως το European Digital Rights (EDRi), το Transparency International EU και η Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικάτων.
Από την Ελλάδα, την επιστολή υπογράφουν η Homo Digitalis και οι Φίλοι της Φύσης (Naturefriends Greece), οι εκπρόσωποι των οποίων εξηγούν στο ΒΗΜΑ γιατί θεωρούν πως η αυξανόμενη επιρροή της εταιρείας συνιστά κίνδυνο για τα δικαιώματα των πολιτών και τη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών.
Ανάμεσα στους φορείς που συνυπογράφουν βρίσκονται οργανώσεις υπεράσπισης των ψηφιακών δικαιωμάτων, περιβαλλοντικές οργανώσεις, συνδικαλιστικές ενώσεις και φορείς προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως το European Digital Rights (EDRi), το Transparency International EU και η Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία Συνδικάτων.
Από την Ελλάδα, την επιστολή υπογράφουν η Homo Digitalis και οι Φίλοι της Φύσης (Naturefriends Greece), οι εκπρόσωποι των οποίων εξηγούν στο ΒΗΜΑ γιατί θεωρούν πως η αυξανόμενη επιρροή της εταιρείας συνιστά κίνδυνο για τα δικαιώματα των πολιτών και τη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών.
«Η Palantir δεν είναι ένας ουδέτερος τεχνολογικός πάροχος»
«Συνυπογράψαμε επειδή η Palantir δεν είναι ένας ουδέτερος τεχνολογικός πάροχος», αναφέρει στο ΒΗΜΑ ο Λευτέρης Χελιουδάκης, συνιδρυτής και Εκτελεστικός Διευθυντής της Homo Digitalis.
Όπως εξηγεί, τα συστήματα της εταιρείας έχουν χρησιμοποιηθεί από κρατικές αρχές του εξωτερικού για εκτεταμένη επιτήρηση και ανάλυση προσωπικών δεδομένων σε ιδιαίτερα ευαίσθητους τομείς.
Πράγματι, η δραστηριότητα της Palantir εκτείνεται σε διαφορετικά πεδία κρατικής λειτουργίας. Σύμφωνα με την επιστολή των οργανώσεων, η εταιρεία έχει προμηθεύσει την αμερικανική Υπηρεσία Μετανάστευσης και Τελωνείων (ICE) με εργαλεία ανάλυσης δεδομένων που αξιοποιούνται για τον εντοπισμό μεταναστών, ενώ λογισμικό της έχει χρησιμοποιηθεί σε εφαρμογές προγνωστικής αστυνόμευσης στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι υπογράφοντες επικρίνουν, επίσης, τη συνεργασία της εταιρείας με τον ισραηλινό στρατό και τη χρήση των τεχνολογιών της σε στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Για τη Homo Digitalis, ωστόσο, ο προβληματισμός δεν περιορίζεται στο πού χρησιμοποιούνται τα συγκεκριμένα εργαλεία, αλλά επεκτείνεται στους όρους με τους οποίους ενσωματώνονται στον κρατικό μηχανισμό.
«Το σοβαρότερο ζήτημα είναι η έλλειψη ουσιαστικού και αποτελεσματικού ελέγχου όταν κρίσιμα δεδομένα και δημόσιες λειτουργίες εξαρτώνται από ιδιωτικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται διασυνοριακά και βρίσκονται εκτός της άμεσης εποπτείας των ελληνικών αρχών», επισημαίνει ο κ. Χελιουδάκης.
Με άλλα λόγια, η συζήτηση δεν αφορά αποκλειστικά τις δυνατότητες της τεχνολογίας, αλλά και τη σχέση εξουσίας που διαμορφώνεται ανάμεσα στον δημόσιο τομέα και τους ιδιώτες παρόχους.
Ο κίνδυνος της εξάρτησης από έναν τεχνολογικό κολοσσό
Πέρα από τα προσωπικά δεδομένα, η ευρωπαϊκή επιστολή αναδεικνύει έναν ευρύτερο προβληματισμό: την εξάρτηση δημόσιων υπηρεσιών από τις τεχνολογικές υποδομές μιας ιδιωτικής επιχείρησης.
Πρόκειται για το φαινόμενο που περιγράφεται ως vendor lock-in, κατά το οποίο η ενσωμάτωση ενός συγκεκριμένου τεχνολογικού συστήματος καθιστά ολοένα δυσκολότερη και δαπανηρότερη την αντικατάσταση του προμηθευτή.
«Η αυξανόμενη εξάρτηση της Ευρώπης από μία και μόνο εταιρεία για κρίσιμες υπηρεσίες αποτελεί απειλή για την εθνική και τη λαϊκή κυριαρχία», αναφέρει στο ΒΗΜΑ η Καίτη Μυλωνά, μέλος της περιβαλλοντικής και κοινωνικής οργάνωσης Φίλοι της Φύσης.
Όπως υποστηρίζει, η πρόσβαση της Palantir σε ευαίσθητα δεδομένα, η παρουσία της σε διαφορετικούς τομείς του κρατικού μηχανισμού και ο κίνδυνος εγκλωβισμού σε συγκεκριμένο προμηθευτή δημιουργούν σημαντικούς οικονομικούς και πολιτικούς κινδύνους.
Αντίστοιχο προβληματισμό εκφράζει και ο κ. Χελιουδάκης.
Μια συνεργασία, όπως εξηγεί, μπορεί να ξεκινήσει με περιορισμένο αντικείμενο και συγκεκριμένες δικλείδες ασφαλείας. Ωστόσο, όσο περισσότερο ενσωματώνεται μια τεχνολογική υποδομή στη λειτουργία του κράτους, τόσο δυσκολότερο γίνεται να τροποποιηθούν οι όροι της συνεργασίας ή να διακοπεί εντελώς.
Το διακύβευμα, συνεπώς, δεν είναι μόνο οικονομικό ή τεχνολογικό. Αφορά τη δυνατότητα ενός κράτους να διατηρεί τον έλεγχο των βασικών του λειτουργιών και να λογοδοτεί στους πολίτες για τον τρόπο με τον οποίο αξιοποιούνται τα δεδομένα τους.
Πέρα από τα προσωπικά δεδομένα, η ευρωπαϊκή επιστολή αναδεικνύει έναν ευρύτερο προβληματισμό: την εξάρτηση δημόσιων υπηρεσιών από τις τεχνολογικές υποδομές μιας ιδιωτικής επιχείρησης.
Πρόκειται για το φαινόμενο που περιγράφεται ως vendor lock-in, κατά το οποίο η ενσωμάτωση ενός συγκεκριμένου τεχνολογικού συστήματος καθιστά ολοένα δυσκολότερη και δαπανηρότερη την αντικατάσταση του προμηθευτή.
«Η αυξανόμενη εξάρτηση της Ευρώπης από μία και μόνο εταιρεία για κρίσιμες υπηρεσίες αποτελεί απειλή για την εθνική και τη λαϊκή κυριαρχία», αναφέρει στο ΒΗΜΑ η Καίτη Μυλωνά, μέλος της περιβαλλοντικής και κοινωνικής οργάνωσης Φίλοι της Φύσης.
Όπως υποστηρίζει, η πρόσβαση της Palantir σε ευαίσθητα δεδομένα, η παρουσία της σε διαφορετικούς τομείς του κρατικού μηχανισμού και ο κίνδυνος εγκλωβισμού σε συγκεκριμένο προμηθευτή δημιουργούν σημαντικούς οικονομικούς και πολιτικούς κινδύνους.
Αντίστοιχο προβληματισμό εκφράζει και ο κ. Χελιουδάκης.
Μια συνεργασία, όπως εξηγεί, μπορεί να ξεκινήσει με περιορισμένο αντικείμενο και συγκεκριμένες δικλείδες ασφαλείας. Ωστόσο, όσο περισσότερο ενσωματώνεται μια τεχνολογική υποδομή στη λειτουργία του κράτους, τόσο δυσκολότερο γίνεται να τροποποιηθούν οι όροι της συνεργασίας ή να διακοπεί εντελώς.
Το διακύβευμα, συνεπώς, δεν είναι μόνο οικονομικό ή τεχνολογικό. Αφορά τη δυνατότητα ενός κράτους να διατηρεί τον έλεγχο των βασικών του λειτουργιών και να λογοδοτεί στους πολίτες για τον τρόπο με τον οποίο αξιοποιούνται τα δεδομένα τους.
Γιατί μια περιβαλλοντική οργάνωση στρέφεται κατά της Palantir;
Η συμμετοχή των Φίλων της Φύσης στην πρωτοβουλία φέρνει στο προσκήνιο μια λιγότερο συζητημένη πτυχή της τεχνολογικής εξουσίας: τη σύνδεσή της με την ποιότητα ζωής, την κοινωνική δικαιοσύνη και την ειρήνη.
Όπως εξηγεί η κ. Μυλωνά, ο οργανισμός έχει τόσο περιβαλλοντικό όσο και κοινωνικό χαρακτήρα, αντιμετωπίζοντας το περιβάλλον ως το σύνολο των φυσικών και ανθρωπογενών παραγόντων που επηρεάζουν την ανθρώπινη ζωή.
Υπό αυτό το πρίσμα, η μαζική επιτήρηση, η στρατιωτικοποίηση της τεχνολογίας και η συγκέντρωση εξουσίας σε ιδιωτικές εταιρείες αποτελούν ζητήματα που συνδέονται άμεσα με τις αρχές της οργάνωσης.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης σε στρατιωτικά συστήματα και στη λήψη αποφάσεων με δυνητικά μη αναστρέψιμες συνέπειες.
Οι Φίλοι της Φύσης, στο πέμπτο συνέδριό τους στις 3 Οκτωβρίου 2026, ενέκριναν Κώδικα Δεοντολογίας για την Τεχνητή Νοημοσύνη, στον οποίο συμπεριλαμβάνονται ειδικές προβλέψεις για τον πόλεμο, την ειρήνη και τη στρατιωτικοποίηση.
«Η τελική ευθύνη για τέτοιες αποφάσεις πρέπει να παραμένει αποκλειστικά στον άνθρωπο», επισημαίνεται χαρακτηριστικά στο κείμενο του οργανισμού.
Η συμμετοχή των Φίλων της Φύσης στην πρωτοβουλία φέρνει στο προσκήνιο μια λιγότερο συζητημένη πτυχή της τεχνολογικής εξουσίας: τη σύνδεσή της με την ποιότητα ζωής, την κοινωνική δικαιοσύνη και την ειρήνη.
Όπως εξηγεί η κ. Μυλωνά, ο οργανισμός έχει τόσο περιβαλλοντικό όσο και κοινωνικό χαρακτήρα, αντιμετωπίζοντας το περιβάλλον ως το σύνολο των φυσικών και ανθρωπογενών παραγόντων που επηρεάζουν την ανθρώπινη ζωή.
Υπό αυτό το πρίσμα, η μαζική επιτήρηση, η στρατιωτικοποίηση της τεχνολογίας και η συγκέντρωση εξουσίας σε ιδιωτικές εταιρείες αποτελούν ζητήματα που συνδέονται άμεσα με τις αρχές της οργάνωσης.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης σε στρατιωτικά συστήματα και στη λήψη αποφάσεων με δυνητικά μη αναστρέψιμες συνέπειες.
Οι Φίλοι της Φύσης, στο πέμπτο συνέδριό τους στις 3 Οκτωβρίου 2026, ενέκριναν Κώδικα Δεοντολογίας για την Τεχνητή Νοημοσύνη, στον οποίο συμπεριλαμβάνονται ειδικές προβλέψεις για τον πόλεμο, την ειρήνη και τη στρατιωτικοποίηση.
«Η τελική ευθύνη για τέτοιες αποφάσεις πρέπει να παραμένει αποκλειστικά στον άνθρωπο», επισημαίνεται χαρακτηριστικά στο κείμενο του οργανισμού.
Τι ζητούν οι 127 οργανώσεις από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις
Η επιστολή δεν περιορίζεται στην καταγραφή κινδύνων, αλλά διατυπώνει συγκεκριμένα αιτήματα προς τις κυβερνήσεις και τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Κεντρικό αίτημα αποτελεί ο τερματισμός των δημόσιων συμβάσεων με την Palantir και ο οριστικός αποκλεισμός της από μελλοντικές αναθέσεις.
Παράλληλα, οι οργανώσεις ζητούν την ανάπτυξη εναλλακτικών τεχνολογικών λύσεων, κατά προτεραιότητα μέσω λογισμικού ανοικτού κώδικα, τη δημιουργία διαφανών μηχανισμών προστασίας από τη μαζική επιτήρηση και την ενίσχυση του δημόσιου ελέγχου κρίσιμων ψηφιακών υποδομών.
Απευθύνουν επίσης κάλεσμα στα ευρωπαϊκά δημόσια χρηματοπιστωτικά ιδρύματα να αποσύρουν τις επενδύσεις τους από την εταιρεία.
Για την κ. Μυλωνά, η προστασία της δημοκρατίας προϋποθέτει επενδύσεις σε ισχυρούς δημόσιους θεσμούς και ανάπτυξη τεχνολογικών εναλλακτικών που δεν ενισχύουν την εξάρτηση από έναν περιορισμένο αριθμό πολυεθνικών εταιρειών.
Η συζήτηση, άλλωστε, ξεπερνά την περίπτωση μιας συγκεκριμένης επιχείρησης.
Σε μια περίοδο κατά την οποία η τεχνητή νοημοσύνη ενσωματώνεται με ταχείς ρυθμούς στη δημόσια διοίκηση και σε ολοένα περισσότερες κρατικές λειτουργίες, η τεχνολογική αποτελεσματικότητα δεν μπορεί να αποτελεί το μοναδικό κριτήριο αξιολόγησης.
Το ποιος συγκεντρώνει τα δεδομένα, ποιος σχεδιάζει τα συστήματα, ποιος τα ελέγχει και ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη για τις συνέπειες της χρήσης τους είναι ερωτήματα που αφορούν τον ίδιο τον τρόπο λειτουργίας της δημοκρατίας.
Και, όπως αναδεικνύει η περίπτωση της Palantir, η συζήτηση για την ψηφιακή κυριαρχία της Ευρώπης δεν εξαντλείται στο αν η ήπειρος διαθέτει την απαραίτητη τεχνολογία. Επεκτείνεται στο αν οι δημοκρατικοί θεσμοί μπορούν να διατηρήσουν ουσιαστικό έλεγχο πάνω σε αυτήν.
Υπάρχει σήμερα ενεργή συνεργασία στην Ελλάδα;
Δεν προκύπτει από τα στοιχεία που παραθέτει η Homo Digitalis ότι υφίσταται σήμερα ενεργή σύμβαση της Palantir με το ελληνικό Δημόσιο. «Το μόνο πλήρως τεκμηριωμένο παράδειγμα που έχουμε είναι η συνεργασία της Palantir το 2020 με το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης», αναφέρει ο κ. Χελιουδάκης.
Σύμφωνα με τον ίδιο, από την έρευνα της οργάνωσης δεν έχουν εντοπιστεί δημόσια έγγραφα που να αποδεικνύουν τη συνέχιση ή την ύπαρξη νέας ενεργής συνεργασίας.
Αυτό, πάντως, δεν σημαίνει ότι η οργάνωση θεωρεί πως έχουν εκλείψει οι λόγοι ανησυχίας.
Το προηγούμενο του 2020, επισημαίνει ο εκπρόσωπός της, αναδεικνύει την ανάγκη για διαρκή θεσμικό έλεγχο και μεγαλύτερη διαφάνεια στις συνεργασίες του κράτους με μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες.
tovima.gr
Δεν προκύπτει από τα στοιχεία που παραθέτει η Homo Digitalis ότι υφίσταται σήμερα ενεργή σύμβαση της Palantir με το ελληνικό Δημόσιο. «Το μόνο πλήρως τεκμηριωμένο παράδειγμα που έχουμε είναι η συνεργασία της Palantir το 2020 με το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης», αναφέρει ο κ. Χελιουδάκης.
Σύμφωνα με τον ίδιο, από την έρευνα της οργάνωσης δεν έχουν εντοπιστεί δημόσια έγγραφα που να αποδεικνύουν τη συνέχιση ή την ύπαρξη νέας ενεργής συνεργασίας.
Αυτό, πάντως, δεν σημαίνει ότι η οργάνωση θεωρεί πως έχουν εκλείψει οι λόγοι ανησυχίας.
Το προηγούμενο του 2020, επισημαίνει ο εκπρόσωπός της, αναδεικνύει την ανάγκη για διαρκή θεσμικό έλεγχο και μεγαλύτερη διαφάνεια στις συνεργασίες του κράτους με μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες.
tovima.gr

Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου