Η Κομισιόν αναγνωρίζει πρόοδο σε ορισμένους τομείς, όπως η προστασία των δημοσιογράφων και η ενίσχυση του διαλόγου με την κοινωνία των πολιτών, ωστόσο επισημαίνει ότι εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικές εκκρεμότητες στην αντιμετώπιση της διαφθοράς και στη ρύθμιση της δραστηριότητας του lobbying.
Η Επιτροπή αξιολογεί την πρόοδο που έχει σημειώσει η Ελλάδα σε σχέση με τις τέσσερις συστάσεις που είχε διατυπώσει στην αντίστοιχη έκθεση του 2025. Όπως αναφέρει, στις δύο από αυτές καταγράφεται «κάποια περαιτέρω πρόοδος», ενώ στις υπόλοιπες δύο η πρόοδος χαρακτηρίζεται «περιορισμένη».
Παράλληλα, λαμβάνοντας υπόψη τις μεταρρυθμίσεις που υλοποιούνται μέσω του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, αλλά και τις δεσμεύσεις του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου για την αποτελεσματικότητα της Δικαιοσύνης, η Κομισιόν απευθύνει τέσσερις νέες συστάσεις προς την Ελλάδα.
Οι τέσσερις βασικές αξιολογήσεις της Επιτροπής
Στο πεδίο της προστασίας των δημοσιογράφων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπιστώνει «κάποια περαιτέρω πρόοδο», επισημαίνοντας ότι έχουν ληφθεί πρόσθετα νομοθετικά και διοικητικά μέτρα για την ενίσχυση της ασφάλειας των λειτουργών του Τύπου, ιδιαίτερα απέναντι στις καταχρηστικές αγωγές (SLAPP).
Υπογραμμίζει, ωστόσο, ότι η σχετική νομοθεσία δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί και καλεί την Ελλάδα να προχωρήσει στην πλήρη εφαρμογή της σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα.
Θετική αποτίμηση καταγράφεται επίσης ως προς την ανάπτυξη θεσμοθετημένου διαλόγου με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και την απλούστευση των διαδικασιών εγγραφής τους. Παρόλα αυτά, η Επιτροπή επισημαίνει ότι ο διάλογος δεν έχει ακόμη αποκτήσει μόνιμο και συστηματικό χαρακτήρα, ενώ το θεσμικό πλαίσιο παραμένει κατακερματισμένο, ζητώντας περαιτέρω βελτιώσεις.
Αντίθετα, στον τομέα της καταπολέμησης της διαφθοράς η αξιολόγηση είναι πιο επιφυλακτική. Η Κομισιόν αναγνωρίζει ότι έχει θεσπιστεί το νομικό πλαίσιο για τη δημιουργία ψηφιακού μητρώου υποθέσεων διαφθοράς, το οποίο προγραμματίζεται να λειτουργήσει από την 1η Ιανουαρίου 2027. Ωστόσο, σημειώνει ότι ο αριθμός των διώξεων και των τελεσίδικων καταδικαστικών αποφάσεων, ιδίως σε υποθέσεις υψηλού επιπέδου, εξακολουθεί να είναι περιορισμένος.
Παρόμοια εικόνα καταγράφεται και στο πεδίο του lobbying. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι δεν έχει προχωρήσει ακόμη η διεύρυνση του νομικού ορισμού του λομπίστα, με αποτέλεσμα να παραμένουν εκκρεμότητες ως προς την αποτελεσματική εφαρμογή του σχετικού πλαισίου.
Θετική αποτίμηση καταγράφεται επίσης ως προς την ανάπτυξη θεσμοθετημένου διαλόγου με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και την απλούστευση των διαδικασιών εγγραφής τους. Παρόλα αυτά, η Επιτροπή επισημαίνει ότι ο διάλογος δεν έχει ακόμη αποκτήσει μόνιμο και συστηματικό χαρακτήρα, ενώ το θεσμικό πλαίσιο παραμένει κατακερματισμένο, ζητώντας περαιτέρω βελτιώσεις.
Αντίθετα, στον τομέα της καταπολέμησης της διαφθοράς η αξιολόγηση είναι πιο επιφυλακτική. Η Κομισιόν αναγνωρίζει ότι έχει θεσπιστεί το νομικό πλαίσιο για τη δημιουργία ψηφιακού μητρώου υποθέσεων διαφθοράς, το οποίο προγραμματίζεται να λειτουργήσει από την 1η Ιανουαρίου 2027. Ωστόσο, σημειώνει ότι ο αριθμός των διώξεων και των τελεσίδικων καταδικαστικών αποφάσεων, ιδίως σε υποθέσεις υψηλού επιπέδου, εξακολουθεί να είναι περιορισμένος.
Παρόμοια εικόνα καταγράφεται και στο πεδίο του lobbying. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι δεν έχει προχωρήσει ακόμη η διεύρυνση του νομικού ορισμού του λομπίστα, με αποτέλεσμα να παραμένουν εκκρεμότητες ως προς την αποτελεσματική εφαρμογή του σχετικού πλαισίου.
Οι τέσσερις πυλώνες της αξιολόγησης
Όπως κάθε χρόνο, η Έκθεση για το Κράτος Δικαίου εξετάζει την κατάσταση σε τέσσερις βασικούς άξονες: τη λειτουργία του δικαστικού συστήματος, την καταπολέμηση της διαφθοράς, την ελευθερία και τον πλουραλισμό των μέσων ενημέρωσης, καθώς και το σύστημα θεσμικών ελέγχων και ισορροπιών.
Δικαιοσύνη: Μεταρρυθμίσεις αλλά και επίμονες καθυστερήσεις
Στον τομέα της Δικαιοσύνης, η Επιτροπή σημειώνει ότι οι διορισμοί στις ανώτατες δικαστικές θέσεις πραγματοποιήθηκαν πλέον με βάση το νέο θεσμικό πλαίσιο, το οποίο προβλέπει ενεργότερη συμμετοχή της ίδιας της Δικαιοσύνης στη διαδικασία επιλογής.
Παράλληλα, συνεχίζεται η δημόσια συζήτηση για την καθιέρωση περιόδου αποχής («cooling-off period») μετά τη συνταξιοδότηση ανώτατων δικαστικών λειτουργών, με στόχο την ενίσχυση της εμπιστοσύνης των πολιτών στην ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης.
Η Κομισιόν καταγράφει ακόμη σημαντική πρόοδο στην ψηφιοποίηση των δικαστηρίων, στην εφαρμογή του ηλεκτρονικού φακέλου δικογραφίας, στις προσλήψεις δικαστών, εισαγγελέων και δικαστικών υπαλλήλων, καθώς και στις επενδύσεις στις δικαστικές υποδομές μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης.
Όπως σημειώνει, οι μεταρρυθμίσεις έχουν ήδη αρχίσει να αποδίδουν, καθώς παρατηρείται μικρή μείωση στη διάρκεια των δικαστικών διαδικασιών, ενώ η νέα δικαστική χωροταξία εμφανίζει τα πρώτα θετικά αποτελέσματα. Παρ' όλα αυτά, υπογραμμίζει ότι οι καθυστερήσεις στην απονομή της Δικαιοσύνης εξακολουθούν να αποτελούν μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τη χώρα.
Καταπολέμηση της διαφθοράς
Στην ενότητα που αφορά τη διαφθορά, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι ολοκληρώθηκε επιτυχώς το Εθνικό Σχέδιο Δράσης κατά της Διαφθοράς για την περίοδο 2022-2025 και ότι βρίσκεται σε εξέλιξη η προετοιμασία του επόμενου σχεδίου.
Θετικά αξιολογούνται επίσης η ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών της Ελληνικής Αστυνομίας, η δημιουργία του ψηφιακού μητρώου υποθέσεων διαφθοράς, η εφαρμογή του νέου συστήματος ηλεκτρονικών δηλώσεων περιουσιακής κατάστασης «e-Πόθεν», καθώς και οι αλλαγές στις δημόσιες συμβάσεις με στόχο τη μεγαλύτερη διαφάνεια.
Ωστόσο, η Κομισιόν επιμένει ότι οι δικαστικές διώξεις και οι τελεσίδικες αποφάσεις σε σοβαρές υποθέσεις διαφθοράς παραμένουν λίγες, ενώ δεν έχει ακόμη προχωρήσει η αναθεώρηση του νομοθετικού πλαισίου για το lobbying. Επιπλέον, επισημαίνει ότι εξακολουθεί να είναι περιορισμένος ο αριθμός των εγγεγραμμένων λομπιστών.
Μέσα ενημέρωσης και προστασία των δημοσιογράφων
Στο κεφάλαιο που αφορά την ελευθερία και τον πλουραλισμό των μέσων ενημέρωσης, η Επιτροπή σημειώνει ότι ενισχύεται ο εποπτικός ρόλος του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ), τόσο μέσω πρόσθετης χρηματοδότησης όσο και μέσω στελέχωσης.
Αναφέρεται επίσης στη δημιουργία, για πρώτη φορά, θεσμοθετημένου οργάνου αυτορρύθμισης του δημοσιογραφικού κλάδου, στη νέα νομοθεσία για την αδειοδότηση των περιφερειακών τηλεοπτικών σταθμών, στις πρωτοβουλίες για μεγαλύτερη διαφάνεια στην κατανομή της κρατικής διαφήμισης, καθώς και στους νέους κανόνες πρόσβασης στη δημόσια πληροφορία.
Παράλληλα, γίνεται αναφορά στην προετοιμασία εθνικού σχεδίου δράσης για την προστασία των δημοσιογράφων.
Παρά τις θετικές εξελίξεις, η Επιτροπή επισημαίνει ότι εξακολουθούν να διατυπώνονται ανησυχίες σχετικά με την πολιτική ανεξαρτησία της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης, ενώ καλεί την Ελλάδα να ολοκληρώσει το θεσμικό πλαίσιο προστασίας των δημοσιογράφων, ιδιαίτερα απέναντι στις καταχρηστικές αγωγές.
Θεσμικοί έλεγχοι και ισορροπίες
Όσον αφορά τη λειτουργία των θεσμών, η Κομισιόν καταγράφει ως σημαντική εξέλιξη την έναρξη της διαδικασίας συνταγματικής αναθεώρησης, η οποία περιλαμβάνει ζητήματα όπως η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, η υπουργική ασυλία, η προστασία των δημοσιογράφων και η βελτίωση της ποιότητας της νομοθέτησης.
Επιπλέον, αναγνωρίζει ότι έχουν γίνει βήματα για την επιτάχυνση της εκτέλεσης τελεσίδικων δικαστικών αποφάσεων και για την ενίσχυση των ανεξάρτητων αρχών με νέο προσωπικό.
Παράλληλα, σημειώνει ότι συνεχίζεται ο δικαστικός έλεγχος σχετικά με ορισμένες πτυχές της χρήσης λογισμικών παρακολούθησης (spyware), ενώ η μεταρρύθμιση του καθεστώτος ασυλίας των μελών της κυβέρνησης εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο δημόσιου διαλόγου.
Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι, παρά τα βήματα που έχουν γίνει προς τη θεσμοθέτηση διαλόγου με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, το σχετικό θεσμικό πλαίσιο εξακολουθεί να παρουσιάζει αδυναμίες και κατακερματισμό.
Η ευρωπαϊκή εικόνα
Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η έκθεση διαπιστώνει ότι τα περισσότερα κράτη-μέλη προχώρησαν σε μεταρρυθμίσεις στους τομείς της Δικαιοσύνης, της καταπολέμησης της διαφθοράς, της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης και της ενίσχυσης των θεσμικών ελέγχων. Ωστόσο, επισημαίνει ότι εξακολουθούν να υφίστανται σοβαρές προκλήσεις σε αρκετές χώρες.
Σύνδεση με τις ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογραμμίζει, τέλος, ότι οι εκθέσεις για το Κράτος Δικαίου αποκτούν πλέον ακόμη μεγαλύτερη σημασία για τη διαμόρφωση των ευρωπαϊκών πολιτικών.
Όπως αναφέρει, τα ευρήματα της έκθεσης θα ληφθούν υπόψη στον σχεδιασμό του επόμενου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ προτείνεται τα νέα εθνικά και περιφερειακά προγράμματα του ΕΣΠΑ να συνεκτιμούν τις αδυναμίες που εντοπίζονται σε κάθε κράτος-μέλος.
Παράλληλα, η έκθεση θα αποτελεί βασικό εργαλείο αξιολόγησης της συμμόρφωσης των κρατών-μελών με τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και τις αρχές του Κράτους Δικαίου κατά την αξιοποίηση των ευρωπαϊκών κονδυλίων.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου