Σημαντική αύξηση καταγράφεται τα τελευταία χρόνια στη φοίτηση των μαθητών στα Πρότυπα Επαγγελματικά Λύκεια (Π.ΕΠΑΛ), την ώρα όμως που η Επαγγελματική Εκπαίδευση στη χώρα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρά διαρθρωτικά προβλήματα, με κυριότερα την κοινωνική απαξίωση, τα στερεότυπα γύρω από τα τεχνικά επαγγέλματα και την αδύναμη διασύνδεση με την αγορά εργασίας.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, σήμερα λειτουργούν συνολικά 430 Ημερήσια και Εσπερινά
Επαγγελματικά Λύκεια και Πρότυπα Επαγγελματικά Λύκεια σε όλη τη χώρα, εκ των οποίων τα 405 είναι ΕΠΑΛ και τα 25 Πρότυπα ΕΠΑΛ.Ο συνολικός αριθμός των μαθητών ανέρχεται σε 106.485. Από αυτούς, οι 98.795 φοιτούν στα ΕΠΑΛ, ενώ οι 7.690 μαθητές φοιτούν στα Πρότυπα ΕΠΑΛ.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εκρηκτική αύξηση του μαθητικού δυναμικού στα Π.ΕΠΑΛ. Το σχολικό έτος 2022-2023 οι μαθητές των Πρότυπων ΕΠΑΛ ήταν 3.071, ενώ το 2023-2024 αυξήθηκαν σε 5.726. Το τρέχον σχολικό έτος 2024-2025 ο αριθμός έφθασε τους 7.690 μαθητές, γεγονός που σημαίνει ότι μέσα σε δύο χρόνια η φοίτηση αυξήθηκε κατά περίπου 2,5 φορές.
Η εξέλιξη αυτή αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό στην εφαρμογή του νόμου 4763/2020, μέσω του οποίου ολοκληρώθηκε η ίδρυση και λειτουργία των 25 Πρότυπων ΕΠΑΛ. Τα πρώτα έξι Π.ΕΠΑΛ ιδρύθηκαν το 2021 και ακολούθησε το 2022 η ίδρυση των υπόλοιπων 19 μονάδων.
Παράλληλα συγκροτήθηκαν και οι προβλεπόμενες δομές διοίκησης και εποπτείας, όπως το Συμβούλιο των Π.ΕΠΑΛ και οι 25 Επιτροπές Συντονισμού Π.ΕΠΑΛ.
Οι τομείς και οι ειδικότητες
Κατά το σχολικό έτος 2024-2025 στα ΕΠΑΛ και Π.ΕΠΑΛ προσφέρθηκαν συνολικά 35 ειδικότητες που κατανέμονται σε εννέα βασικούς τομείς προσανατολισμού.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται οι τομείς:
- Γεωπονίας, Τροφίμων και Περιβάλλοντος
- Διοίκησης και Οικονομίας
- Δομικών Έργων και Αρχιτεκτονικού Σχεδιασμού
- Εφαρμοσμένων Τεχνών
- Ηλεκτρολογίας, Ηλεκτρονικής και Αυτοματισμού
- Μηχανολογίας
- Ναυτιλιακών Επαγγελμάτων
- Πληροφορικής
- Υγείας – Πρόνοιας – Ευεξίας
Η λειτουργία των ειδικοτήτων διαφοροποιείται ανά περιοχή, καθώς λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες των τοπικών κοινωνιών, οι διαθέσιμες υποδομές και το εκπαιδευτικό προσωπικό.
Η διαδικασία καθορισμού των ειδικοτήτων γίνεται μέσω εισηγήσεων των Διευθύνσεων Εκπαίδευσης, των Συμβουλίων Σύνδεσης με την Παραγωγή και την Αγορά Εργασίας και του Κεντρικού Συμβουλίου Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης, πριν την τελική απόφαση του υπουργείου Παιδείας.
Η έμφυλη ανισότητα παραμένει ισχυρή
Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που εξακολουθούν να χαρακτηρίζουν την Επαγγελματική Εκπαίδευση είναι η έντονη έμφυλη ανισότητα.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι το σχολικό έτος 2021-2022 το 63% των μαθητών στα ΕΠΑΛ ήταν αγόρια και μόλις το 37% κορίτσια.
Η εικόνα αυτή αποτυπώνει τη διατήρηση στερεοτύπων γύρω από τα λεγόμενα «ανδρικά» και «γυναικεία» επαγγέλματα, καθώς οι περισσότερες τεχνικές ειδικότητες εξακολουθούν να προσελκύουν κυρίως αγόρια.
Το αποτέλεσμα είναι οι γυναίκες να εμφανίζουν χαμηλότερη συμμετοχή σε τεχνικά επαγγέλματα, παρά το γεγονός ότι πολλοί από αυτούς τους κλάδους παρουσιάζουν αυξημένη ζήτηση προσωπικού.
Εκπαιδευτικοί και ειδικοί στην επαγγελματική εκπαίδευση εκτιμούν ότι απαιτούνται πιο στοχευμένες παρεμβάσεις μέσω του Σχολικού Επαγγελματικού Προσανατολισμού, προκειμένου περισσότερα κορίτσια να γνωρίσουν τις προοπτικές των τεχνικών επαγγελμάτων.
Αναλυτικά προγράμματα και ανάγκες αγοράς εργασίας
Τα προγράμματα σπουδών των ΕΠΑΛ καθορίζονται από το υπουργείο Παιδείας ύστερα από εισήγηση του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής.
Για τη διαμόρφωση των προγραμμάτων λαμβάνονται υπόψη τα επαγγελματικά περιγράμματα που πιστοποιεί ο ΕΟΠΠΕΠ, τα οποία σήμερα ξεπερνούν τα 250.
Ωστόσο, μέχρι πρόσφατα το εκπαιδευτικό σύστημα θεωρούνταν ιδιαίτερα συγκεντρωτικό, καθώς οι σχολικές μονάδες δεν είχαν τη δυνατότητα να προσαρμόζουν το περιεχόμενο των σπουδών στις τοπικές ανάγκες.
Με το νέο θεσμικό πλαίσιο δίνεται πλέον μεγαλύτερη ευελιξία στα σχολεία, ώστε υπό προϋποθέσεις να προσαρμόζουν τα εκπαιδευτικά προγράμματα σύμφωνα με τις ανάγκες της περιφερειακής αγοράς εργασίας.
Το υπουργείο Παιδείας θεωρεί ότι με αυτόν τον τρόπο ενισχύεται η αυτονομία των σχολικών μονάδων και η σύνδεση της εκπαίδευσης με τις πραγματικές ανάγκες της οικονομίας.
Η Επαγγελματική Εκπαίδευση παραμένει «δεύτερη επιλογή»
Παρά τις παρεμβάσεις των τελευταίων ετών, η Επαγγελματική Εκπαίδευση εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται από μεγάλο μέρος της κοινωνίας ως εκπαιδευτική διαδρομή «δεύτερης κατηγορίας».
Τα στοιχεία δείχνουν ότι μόνο το 33% των μαθητών επιλέγει την Επαγγελματική Εκπαίδευση, ενώ το 67% κατευθύνεται στη Γενική Εκπαίδευση.
Παράλληλα, σημαντικό ποσοστό μαθητών που επιλέγουν τα ΕΠΑΛ χαρακτηρίζεται από χαμηλές σχολικές επιδόσεις.
Σύμφωνα με έρευνα του Cedefop για το 2023, οι χαμηλές επιδόσεις στη γενική εκπαίδευση αποτελούν έναν από τους βασικότερους λόγους πρόωρης εγκατάλειψης των σπουδών στην επαγγελματική εκπαίδευση.
Στους παράγοντες που ενισχύουν τη μαθητική διαρροή περιλαμβάνονται επίσης:
- ζητήματα υγείας και ψυχοκοινωνικής ευημερίας,
- η περιορισμένη υποστήριξη από την οικογένεια,
- η ελλιπής επαγγελματική καθοδήγηση,
- η απουσία ενημέρωσης για τις επαγγελματικές διαδρομές.
Παράλληλα, η ελληνική κοινωνία συνεχίζει να αποδίδει υψηλότερο κύρος στην πανεπιστημιακή εκπαίδευση.
Είναι χαρακτηριστικό ότι το 2023 το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 25-34 ετών που είχαν ολοκληρώσει τριτοβάθμια εκπαίδευση στην Ελλάδα ανήλθε στο 44,5%, ποσοστό υψηλότερο από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που διαμορφώθηκε στο 43,1%.
Τα βασικά προβλήματα
Μεταξύ των βασικών παραγόντων που, σύμφωνα με τις διαπιστώσεις των αρμόδιων φορέων, διατηρούν χαμηλό το κύρος της επαγγελματικής εκπαίδευσης περιλαμβάνονται:
- Η έλλειψη αντικειμενικής ενημέρωσης γονέων και μαθητών για τις δυνατότητες των ΕΠΑΛ.
- Η αναπαραγωγή στερεοτύπων ότι τα ΕΠΑΛ απευθύνονται σε μαθητές χαμηλών επιδόσεων.
- Η περιορισμένη αποτελεσματικότητα του Σχολικού Επαγγελματικού Προσανατολισμού.
- Τα σημαντικά μαθησιακά κενά μαθητών που κατευθύνονται προς την επαγγελματική εκπαίδευση.
- Η αρνητική εικόνα που έχει δημιουργηθεί από παλαιότερες ελλείψεις σε υποδομές και εργαστηριακό εξοπλισμό.
- Η αδύναμη σύνδεση των προγραμμάτων σπουδών με τις πραγματικές ανάγκες της αγοράς εργασίας.
- Η περιορισμένη συμμετοχή επιχειρήσεων και εργοδοτών στον σχεδιασμό των ειδικοτήτων.
Το ζητούμενο της διασύνδεσης με την κατάρτιση
Παρά τις θεσμικές παρεμβάσεις των τελευταίων ετών, εξακολουθεί να παραμένει ζητούμενο η ουσιαστική διασύνδεση των ΕΠΑΛ με το σύστημα επαγγελματικής κατάρτισης.
Ο νόμος 4763/2020 επιχείρησε να δημιουργήσει ένα ενιαίο πλαίσιο για την Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση, ενώ και ο νόμος 5082/2024 κινήθηκε προς την ίδια κατεύθυνση μέσω των Κέντρων Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης.
Ωστόσο, σύμφωνα με τις διαπιστώσεις των αρμόδιων φορέων, εξακολουθούν να υπάρχουν προβλήματα συντονισμού μεταξύ ΕΠΑΛ, Σχολών Ανώτερης Επαγγελματικής Κατάρτισης και λοιπών δομών κατάρτισης.
Το ζητούμενο πλέον για το υπουργείο Παιδείας και τους εμπλεκόμενους φορείς είναι η δημιουργία ενός πιο ευέλικτου και λειτουργικού συστήματος επαγγελματικής εκπαίδευσης, το οποίο θα μπορεί να ανταποκρίνεται άμεσα στις ανάγκες της αγοράς εργασίας και ταυτόχρονα να αναβαθμίσει το κοινωνικό κύρος της τεχνικής εκπαίδευσης.
Ρεπορτάζ: Χ. Σιακαβάρας
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου