Το χαρακτηριστικό λευκό και μπλε των Κυκλάδων δεν προέκυψε αποκλειστικά από αισθητική επιλογή. Συνδέεται με παλαιότερες πρακτικές ασβέστωσης, υγειονομικούς λόγους, το διάταγμα του καθεστώτος Μεταξά το 1938 και, αργότερα, με την τουριστική εικόνα που προώθησε η Ελλάδα διεθνώς.
Αντίθετα, τα Δωδεκάνησα και νησιά του Βόρειου Αιγαίου, όπως η Λήμνος, διατήρησαν
διαφορετικές αρχιτεκτονικές και χρωματικές ταυτότητες.Τι προέβλεπε το διάταγμα του 1938;
Το 1938, το καθεστώς Μεταξά εξέδωσε διάταγμα που αφορούσε κυρίως κτίρια της λεγόμενης «λαϊκής αρχιτεκτονικής» στις Κυκλάδες. Στόχος ήταν η ενίσχυση της καθαριότητας και της απολύμανσης σε φτωχές και απομονωμένες νησιωτικές κοινότητες, όπου ενδημούσαν ασθένειες όπως η χολέρα, η φυματίωση και το τράχωμα.
Ο ασβέστης ήταν τότε ένα προσιτό και αποτελεσματικό υλικό. Χρησιμοποιούνταν για το ασβέστωμα τοίχων, την απολύμανση και τη συντήρηση των κτισμάτων, πολύ πριν η χλωρίνη γίνει ευρέως διαθέσιμη στα ελληνικά νοικοκυριά.
Ωστόσο, η εικόνα των Κυκλάδων δεν ήταν μέχρι τότε μονοχρωματική. Αρκετά σπίτια και νεοκλασικά κτίρια είχαν γαιώδεις αποχρώσεις, όπως ώχρα, κεραμιδί, λουλακί και σκούρο κόκκινο, χρώματα που προέρχονταν από φυσικές χρωστικές και οξείδια της γης.
Ήταν τα κυκλαδίτικα σπίτια πάντα λευκά;
Όχι. Η χρήση λευκού σοβά και ασβέστη ήταν γνωστή αιώνες πριν από το 1938, τόσο για πρακτικούς όσο και για κατασκευαστικούς λόγους. Τα κτίσματα συχνά σοβατίζονταν εξωτερικά, ενώ σε ορισμένες περιοχές η ανεπίχριστη πέτρα βοηθούσε τα σπίτια να «χάνονται» στο τοπίο σε περιόδους πειρατικών επιδρομών.
Το διάταγμα του 1938 δεν δημιούργησε από το μηδέν το λευκό των Κυκλάδων. Επιτάχυνε, όμως, την επικράτησή του και συνέδεσε την εικόνα του νησιωτικού τοπίου με την έννοια της καθαριότητας και της ευταξίας.
Το λευκό αποδείχθηκε και λειτουργικό. Ανακλά την ηλιακή ακτινοβολία, περιορίζει την απορρόφηση θερμότητας και συμβάλλει ώστε τα σπίτια να παραμένουν πιο δροσερά κατά τους θερινούς μήνες.
Πώς καθιερώθηκε το μπλε στα παράθυρα και στις πόρτες;
Το μπλε δεν ήταν εξαρχής υποχρεωτικό ούτε αποτελούσε ενιαίο κανόνα για όλα τα νησιά. Σε πολλά σπίτια χρησιμοποιούνταν το λουλάκι, μια οικονομική χρωστική που υπήρχε στα νοικοκυριά και χρησιμοποιούνταν ακόμη και στο πλύσιμο των ρούχων.
Η σύνδεση του λευκού με το μπλε ισχυροποιήθηκε κυρίως τη δεκαετία του 1950, όταν η τουριστική προβολή της Ελλάδας αξιοποίησε εικόνες από τη Μύκονο, τη Σαντορίνη και άλλα κυκλαδονήσια. Το μοτίβο λευκό κτίσμα, μπλε κουφώματα, ουρανός και Αιγαίο έγινε σταδιακά διεθνές σήμα κατατεθέν της χώρας.
Η αισθητική αυτή ταυτίστηκε με τα χρώματα της ελληνικής σημαίας και παγιώθηκε στις συνειδήσεις κατοίκων και επισκεπτών, ακόμη και σε νησιά όπου η ιστορική αρχιτεκτονική ήταν πολύ πιο πολύχρωμη.
Γιατί τα Δωδεκάνησα δεν ακολούθησαν την ίδια εικόνα;
Τα Δωδεκάνησα βρίσκονταν υπό ιταλική διοίκηση το 1938 και ενσωματώθηκαν στην Ελλάδα το 1947. Επομένως, το διάταγμα του Μεταξά δεν είχε ισχύ σε Ρόδο, Κω, Κάλυμνο, Λέρο ή Κάρπαθο.
Η ιταλική παρουσία άφησε έντονο αποτύπωμα στην πολεοδομία και στα δημόσια κτίρια, ιδιαίτερα στη Ρόδο και στην Κω. Παράλληλα, κάθε νησί διατήρησε τοπικά υλικά, χρωματικές επιλογές και κατασκευαστικές παραδόσεις που δεν ταυτίζονται με το κυκλαδίτικο πρότυπο.
Αντίστοιχα, η Λήμνος ανήκει στο Βόρειο Αιγαίο και η αρχιτεκτονική της διαμορφώθηκε από διαφορετικό ανάγλυφο, κλίμα, διαθέσιμα υλικά και ιστορικές επιρροές. Τα πέτρινα σπίτια, οι κεραμοσκεπές και οι γήινες αποχρώσεις αποτελούν μέρος μιας ξεχωριστής τοπικής ταυτότητας.
Υπάρχει σήμερα νόμος που επιβάλλει το λευκό;
Σήμερα δεν υπάρχει ένας ενιαίος κανόνας που να επιβάλλει το λευκό χρώμα σε όλα τα κτίρια των Κυκλάδων. Υπάρχουν, όμως, ειδικοί όροι δόμησης και περιορισμοί σε παραδοσιακούς οικισμούς, οι οποίοι διαφέρουν από νησί σε νησί και καθορίζουν τα επιτρεπόμενα υλικά, τις αποχρώσεις και τη μορφή των κτιρίων.
Η κυκλαδίτικη εικόνα παραμένει ισχυρή, αλλά η ιστορία της είναι πιο σύνθετη από μια απλή επιλογή χρωμάτων. Πίσω από το λευκό και το μπλε βρίσκονται η υγιεινή, η πολιτική, η αρχιτεκτονική παράδοση και η τουριστική προβολή που μετέτρεψε ένα τοπικό χαρακτηριστικό σε παγκόσμιο σύμβολο της Ελλάδας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου