Μπορεί ο Κόλπος να επιβιώσει χωρίς το Ορμούζ; Οι εναλλακτικές διαδρομές και οι κίνδυνοι

Η γεωγραφία υπήρξε ανέκαθεν το πεπρωμένο της Μέσης Ανατολής, αλλά σήμερα, αυτή η παραδοχή λαμβάνει τη μορφή μιας υπαρξιακής απειλής. Καθώς το Στενό του Ορμούζ παραμένει σε κατάσταση σχεδόν πλήρους παράλυσης εβδομάδες μετά τα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα κατά του Ιράν, το

ερώτημα που πλανάται πάνω από τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας είναι αμείλικτο: Μπορούν οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες του Κόλπου να επιβιώσουν οικονομικά χωρίς τη συγκεκριμένη υδάτινη δίοδο;

Η στρατηγική θηλιά» του Ιράν

Το Στενό του Ορμούζ δεν είναι απλώς μια λωρίδα θάλασσας… Είναι ο κεντρικός πυλώνας της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας. Με μήκος 100 μίλια και πλάτος μόλις 24 μίλια στο στενότερο σημείο του, το πέρασμα αυτό διαχειρίζεται το ένα τέταρτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου. Σήμερα, το Ιράν, εκμεταλλευόμενο τη θέση του ακριβώς πάνω από αυτή τη στρατηγική αρτηρία, έχει επιβάλει έναν ιδιότυπο αποκλεισμό, επιτρέποντας τη διέλευση μόνο σε πλοία που φέρουν τη δική του έγκριση.
Η επίδραση στην παγκόσμια οικονομία είναι ήδη ορατή. Οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου έχουν εκτοξευθεί, καθώς οι διελεύσεις έχουν καταρρεύσει και οι υποδομές της Μέσης Ανατολής δέχονται συνεχή πλήγματα. Στο εσωτερικό των χωρών του Κόλπου, η κατάσταση είναι εξίσου κρίσιμη: η παραγωγή αργού πετρελαίου περικόπτεται αναγκαστικά, καθώς οι δεξαμενές αποθήκευσης έχουν γεμίσει και δεν υπάρχει τρόπος διοχέτευσης του προϊόντος στις διεθνείς αγορές.

Οι χώρες χωρίς «Σχέδιο Β»

Για ορισμένα κράτη της περιοχής, η επιβίωση χωρίς το Ορμούζ φαντάζει αδύνατη. Το Κουβέιτ, το Κατάρ και το Μπαχρέιν δεν διαθέτουν καμία άλλη θαλάσσια διέξοδο για τις εξαγωγές τους. Ιδιαίτερα για το Κατάρ, το οποίο προμηθεύει το ένα πέμπτο της παγκόσμιας αγοράς με υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG), το κλείσιμο του στενού αποτελεί απόλυτο αδιέξοδο. Οι ασιατικές χώρες, που αποτελούν τους κύριους αγοραστές αυτού του «υπέρ-ψυχρου» καυσίμου, παρακολουθούν με κομμένη την ανάσα τις εξελίξεις, καθώς οι εναλλακτικές πηγές τροφοδοσίας είναι ελάχιστες.

Οι εναλλακτικές λύσεις

Η Σαουδική Αραβία, ο μεγαλύτερος εξαγωγέας της περιοχής, επιχειρεί να παρακάμψει το εμπόδιο χρησιμοποιώντας έναν αγωγό που διασχίζει τη χερσόνησο και καταλήγει στο λιμάνι Γιανμπού της Ερυθράς Θάλασσας. 

Ωστόσο, η λύση αυτή παρουσιάζει σοβαρά δομικά προβλήματα. Παρόλο που ο αγωγός έχει ονομαστική χωρητικότητα 7 εκατομμυρίων βαρελιών την ημέρα, οι εγκαταστάσεις στο Γιανμπού μπορούν να διαχειριστούν μόνο 5 εκατομμύρια — ποσότητα που υπολείπεται σημαντικά από τα συνήθη επίπεδα εξαγωγών του Βασιλείου.
Αντίστοιχα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διαθέτουν αγωγό που συνδέει τα πετρελαιοφόρα πεδία τους με το λιμάνι της Φουτζέιρα στον Κόλπο του Ομάν. Όμως, η ασφάλεια αυτής της διαδρομής έχει ήδη κλονιστεί από επιθέσεις drones, αποδεικνύοντας ότι η γεωγραφική απόσταση από το Ορμούζ δεν εγγυάται την προστασία από τη σύγχρονη ασύμμετρη απειλή.

Οι κίνδυνοι των εναλλακτικών διαδρομών

Ακόμη και αν το πετρέλαιο καταφέρει να φτάσει στην Ερυθρά Θάλασσα, το ταξίδι δεν είναι ασφαλές. Το Ιράν έχει ήδη στοχεύσει διυλιστήρια στο Γιανμπού, ενώ οι υποστηριζόμενοι από την Τεχεράνη αντάρτες Χούθι στην Υεμένη παραμονεύουν, απειλώντας να επαναλάβουν τις επιθέσεις τους κατά της ναυσιπλοΐας. 

Επιπλέον, το Ιράκ, αν και προσπαθεί να αυξήσει τις ροές μέσω του αγωγού που συνδέει το Κουρδιστάν με το τουρκικό λιμάνι Τσεϊχάν, μπορεί να διακινήσει μόνο ένα ελάχιστο κλάσμα του όγκου που κανονικά εξάγει μέσω του Περσικού Κόλπου.

Το ναυτικό αδιέξοδο

Η πρόταση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για τη συγκρότηση διεθνών ναυτικών συνοδειών αντιμετωπίζεται με σκεπτικισμό από την Ευρώπη και την Ασία. Οι στρατιωτικοί αναλυτές προειδοποιούν ότι το μικρό πλάτος του στενού καθιστά τις νηοπομπές «εύκολους στόχους». Το Ιράν δεν χρησιμοποιεί μόνο συμβατικά όπλα, αλλά μια πολυεπίπεδη στρατηγική που περιλαμβάνει:

• Παρεμβολές GPS (Jamming): Πάνω από 1.000 πλοία έχουν επηρεαστεί, χάνοντας τον προσανατολισμό τους ή γινόμενα ευάλωτα σε ατυχήματα.
• Θαλάσσιες νάρκες: Υπάρχουν βάσιμες υποψίες ότι η Τεχεράνη έχει ήδη ξεκινήσει την πόντιση ναρκών, μια τακτική που απαιτεί εβδομάδες εκκαθάρισης πριν αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των πλοιοκτητών.
• Ταχύπλοα και Drones: Μια ασύμμετρη απειλή που δύσκολα εξουδετερώνεται πλήρως χωρίς μια συνολική κατάπαυση του πυρός.

Το Στενό του Ορμούζ παραμένει ένας αξεπέραστος «κόμβος» που δεν αφορά μόνο τα καύσιμα. Από εκεί διέρχονται κρίσιμα υλικά όπως το αλουμίνιο, τα λιπάσματα και το ήλιο, το οποίο είναι απαραίτητο για την παγκόσμια παραγωγή ημιαγωγών. Η εξάρτηση του πλανήτη από αυτή τη στενή υδάτινη οδό είναι τόσο βαθιά, που οι όποιες εναλλακτικές διαδρομές μοιάζουν με ασπιρίνες σε μια βαριά ασθένεια.

Ενώ ο πρόεδρος Τραμπ αναβάλλει τα πλήγματα προσδοκώντας «παραγωγικές συνομιλίες» πριν από την εκπνοή του νέου τελεσιγράφου στις 28 Μαρτίου, η πραγματικότητα παραμένει η εξής: Ο Κόλπος δεν μπορεί να επιβιώσει για πολύ ακόμη χωρίς το Ορμούζ. Ακόμη και αν η κρίση λήξει σήμερα, οι ζημιές στις ενεργειακές υποδομές και η συσσώρευση πλοίων εκαθεν και εκείθεν του στενού θα χρειαστούν εβδομάδες, αν όχι μήνες, για να αποκατασταθούν πλήρως. Η παγκόσμια οικονομία παραμένει όμηρος μιας γεωγραφικής ιδιαιτερότητας που το Ιράν έχει μετατρέψει στο ισχυρότερο όπλο του.

 Bloomberg