Η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας του «Άξιον Εστί»

Η εικόνα της Παναγίας του «Άξιον Εστί» είναι μία από τις πιο γνωστές και σεβαστές εικόνες της Θεοτόκου στην Ορθόδοξη Εκκλησία.

Ανήκει στον αγιογραφικό τύπο της Ελεούσας ή Γλυκοφιλούσας και θεωρείται θαυματουργή, καθώς κατά την παράδοση συνδέεται με πολλά θαύματα. Στην εικόνα η Παναγία κρατά με το δεξί της χέρι τον Χριστό, ενώ ο Χριστός κρατά ειλητάριο με την επιγραφή «Πνεύμα Κυρίου επ’ εμέ…» και έχει το

αριστερό του χέρι κρυμμένο κάτω από το μαφόριο της Θεοτόκου.

Η ονομασία της εικόνας προέρχεται από το γνωστό θεομητορικό μεγαλυνάριο «Άξιον Εστίν», το οποίο, σύμφωνα με την αγιορείτικη παράδοση, έψαλε για πρώτη φορά μπροστά στην εικόνα ο Αρχάγγελος Γαβριήλ στο κελί «Άδειν» του Αγίου Όρους.

Η εικόνα θεωρείται η κοινή προστάτιδα όλων των αγιορείτικων μονών και στο πλαίσιό της φέρει τις σφραγίδες και των είκοσι μονών του Αγίου Όρους. Φυλάσσεται στον ναό του Πρωτάτου στις Καρυές, στο σύνθρονο μέσα στο Άγιο Βήμα. Η φήμη της υπήρξε τόσο μεγάλη ώστε αποτέλεσε πρότυπο για πολλούς αγιογράφους και δημιουργήθηκαν πολυάριθμα αντίγραφά της. Μάλιστα, σε κάθε μονή του Αγίου Όρους υπάρχει τουλάχιστον ένα αντίγραφό της. Κάθε χρόνο, στις 11 Ιουνίου, η αγιορείτικη κοινότητα τιμά την εικόνα με ειδική λατρευτική σύναξη και πανηγυρική θεία λειτουργία.

Σύμφωνα με την παράδοση του Αγίου Όρους, η εικόνα βρισκόταν αρχικά σε ένα κελί κάτω από τη ρωσική σκήτη του Αγίου Ανδρέα, στην περιοχή που ονομαζόταν «Άδειν». Εκεί ζούσε ένας μοναχός μαζί με τον υποτακτικό του. Ένα βράδυ ο γέροντας αναχώρησε για το Πρωτάτο προκειμένου να συμμετάσχει σε αγρυπνία, αφήνοντας μόνο στο κελί τον νεαρό δόκιμο.

Κατά τη διάρκεια της νύχτας, κάποιος ηλικιωμένος μοναχός χτύπησε την πόρτα ζητώντας φιλοξενία. Ο δόκιμος τον δέχθηκε και, όταν έφτασε η ώρα της ακολουθίας, άρχισαν να ψάλλουν μαζί. Όταν έφτασαν στο σημείο όπου ψάλλεται ο ύμνος «Την Τιμιωτέραν των Χερουβείμ…», ο άγνωστος μοναχός πρόσθεσε για πρώτη φορά τα λόγια: «Άξιον εστίν ως αληθώς μακαρίζειν Σε την Θεοτόκον, την αειμακάριστον και παναμώμητον και Μητέρα του Θεού ημών».

Ο νεαρός μοναχός δεν είχε ξανακούσει αυτά τα λόγια και ζήτησε από τον επισκέπτη να του τα γράψει για να μπορεί να τα χρησιμοποιεί και ο ίδιος στην προσευχή του. Ο γέροντας συμφώνησε και, επειδή δεν υπήρχε χαρτί, χάραξε τον ύμνο πάνω σε μια πέτρα. Κατά θαυματουργικό τρόπο, η πέτρα μαλάκωσε σαν κερί και δέχθηκε τα γράμματα. Αφού ολοκλήρωσε τη χάραξη, είπε στον δόκιμο ότι από εκεί και πέρα όλοι οι Ορθόδοξοι έπρεπε να ψάλλουν τον ύμνο με αυτόν τον τρόπο. Στη συνέχεια αποκάλυψε ότι ονομαζόταν Γαβριήλ και εξαφανίστηκε.

Όταν ο γέροντας μοναχός επέστρεψε από την αγρυπνία, ο δόκιμος του διηγήθηκε όσα είχαν συμβεί, του έδειξε τη χαραγμένη πέτρα και του έψαλε τον νέο ύμνο. Ο γέροντας αντιλήφθηκε αμέσως ότι επρόκειτο για θαυμαστό γεγονός και έσπευσε να ενημερώσει τους πατέρες του γειτονικού μοναστηριού. Έτσι διαδόθηκε η πεποίθηση ότι ο μυστηριώδης επισκέπτης ήταν ο ίδιος ο Αρχάγγελος Γαβριήλ, ο οποίος είχε σταλεί από τον ουρανό για να διδάξει στους ανθρώπους έναν νέο ύμνο προς τιμήν της Παναγίας.

Η πέτρα με τη χαραγμένη προσευχή στάλθηκε αργότερα στον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Νικόλαο Χρυσοβέργη, ο οποίος διετέλεσε Πατριάρχης από το 984 έως το 996. Εκείνος ενέκρινε την ένταξη του ύμνου στη λατρευτική ζωή της Εκκλησίας. Από τότε το «Άξιον Εστίν» ψάλλεται στη Θεία Λειτουργία αμέσως μετά την εκφώνηση του ιερέα «Εξαιρέτως της Παναγίας, αχράντου…» και ακολουθεί το γνωστό τμήμα του ύμνου «Την Τιμιωτέραν των Χερουβείμ…», το οποίο είχε συνθέσει ο Κοσμάς ο Μαϊουμάς, σημαντικός υμνογράφος του 8ου αιώνα.

Η εικόνα της Παναγίας του «Άξιον Εστί»

Οι έξοδοι της εικόνας από το Άγιο Όρος

Η εικόνα της Παναγίας του «Άξιον Εστί», ως εφέστιος εικόνα του Πρωτάτου, εξέρχεται εξαιρετικά σπάνια από το Άγιο Όρος και μόνο σε ιδιαίτερες περιστάσεις. Μέχρι σήμερα έχει πραγματοποιήσει οκτώ εξόδους για προσκύνημα των πιστών.

Η πρώτη έξοδος πραγματοποιήθηκε το 1963, με αφορμή τον εορτασμό της χιλιετηρίδας του Αγίου Όρους. Τότε μεταφέρθηκε στην Αθήνα, όπου προσήλθε πλήθος πιστών για να την προσκυνήσει.

Η δεύτερη έξοδος έγινε τον Οκτώβριο του 1985 στη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων των «Δημητρίων».

Η τρίτη πραγματοποιήθηκε τον Νοέμβριο του 1987, όταν η εικόνα μεταφέρθηκε στον Μητροπολιτικό Ναό Αθηνών, με αφορμή και την επίσκεψη του Οικουμενικού Πατριάρχη Δημητρίου στην ελληνική πρωτεύουσα.

Η τέταρτη έξοδος έγινε τον Οκτώβριο του 1994 στην Κύπρο. Η Ιερά Κοινότητα του Αγίου Όρους συνόδευσε την εικόνα με σκοπό την ενίσχυση της πίστης των Κυπρίων και την παρηγοριά του λαού που δοκιμαζόταν επί δεκαετίες.

Η πέμπτη έξοδος πραγματοποιήθηκε μετά τους καταστροφικούς σεισμούς του 1999 στην Αττική, ύστερα από πρωτοβουλία του Αρχιεπισκόπου Χριστοδούλου. Η μεταφορά της εικόνας είχε στόχο την πνευματική στήριξη των σεισμοπαθών, ενώ τα έσοδα από το προσκύνημα διατέθηκαν για την κατασκευή οικισμού που έλαβε την ονομασία «Άξιον Εστί».

Η έκτη έξοδος έγινε τον Οκτώβριο του 2012 στη Θεσσαλονίκη, ύστερα από αίτημα του μητροπολίτη Άνθιμου, στο πλαίσιο των εορτασμών για τα εκατό χρόνια από την απελευθέρωση της πόλης. Η εικόνα παρέμεινε στον ναό του Αγίου Δημητρίου από τις 13 Οκτωβρίου έως την 1η Νοεμβρίου και περισσότεροι από 100.000 πιστοί, Έλληνες και ξένοι, προσήλθαν για να την προσκυνήσουν.

Η έβδομη έξοδος πραγματοποιήθηκε το 2022 στην Κομοτηνή. Η εικόνα φιλοξενήθηκε για έξι ημέρες στον Καθεδρικό Ναό του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου με σκοπό την ενίσχυση και εμψύχωση των κατοίκων της Θράκης και γενικότερα όλων των Ελλήνων. Την επόμενη ημέρα την υποδέχθηκε ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος.

Η όγδοη έξοδος έλαβε χώρα από τις 3 έως τις 17 Μαΐου 2023, όταν η εικόνα μεταφέρθηκε στον Μητροπολιτικό Ναό Αθηνών. Αρχικά είχε προγραμματιστεί να φιλοξενηθεί τον Μάρτιο του ίδιου έτους, όμως το τραγικό σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη οδήγησε στην αναβολή της επίσκεψης. Κατά την παραμονή της στην Αθήνα, χιλιάδες πιστοί προσήλθαν για να προσκυνήσουν τη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας.

zougla.gr/politismos